Onderzoek de haalbaarheid van directe sluiting Kooksgasfabrieken Tata Steel

De sluiting van de kooksgasfabrieken van Tata Steel Nederland, die de brandstof leveren voor de hoogovens, is een belangrijk onderdeel van het verduurzamingstraject van Tata. Voor Kooksgasfabriek 2 was sluiting aanvankelijk voorzien in 2029, en voor Kooksgasfabriek 1 pas na 2031, als onderdeel van de tweede fase verduurzaming, maar de CEO van Tata Steel Nederland, Hans van den Berg, opperde in de Volkskrant dat er nagedacht wordt over het eerder sluiten van de kooksgasfabrieken. Het kabinet steunt de vervroegde sluiting van beide fabrieken, maar de financiële haalbaarheid ervan is onduidelijk. Alvorens de maatwerkafspraken in september 2026 afgerond worden, zouden de effecten van de directe sluiting van de kooksgasfabrieken grondig onderzocht moeten worden door een onafhankelijke onderzoeksgroep.

Positieve milieueffecten

Versnelde sluitingen van de kooksgasfabrieken kan volgens Stientje van Veldhoven-van der Meer, minister van Klimaat en Groene Groei, Jo-Annes de Bat, staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei, en Annet Bertram, staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, een positieve impact hebben op het verder terugdringen van de gezondheidsrisico’s en op het draagvlak in de omgeving. De kooksgasfabrieken stoten structureel te veel schadelijke stoffen uit, waaronder benzeen, PAK’s, fijnstof en zware metalen.

De structurele overschrijdingen van milieunormen van de kooksgasfabrieken, waaronder een te hoge uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen, gaf al aanleiding voor de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied om een ontwerp-intrekkingsbesluit voor te bereiden voor de vergunningen van Kooksgasfabrieken 1 en 2.

Financiële haalbaarheid

Maar zonder de kooksgasfabrieken zou het hele productieproces van ijzer en staal komen stil te liggen en moet direct gevreesd worden voor het voortbestaan van de staalfabriek in Nederland. In de kooksgasfabrieken wordt steenkool verhit. De ‘gezuiverde’ steenkool heet kooks. Die vormt de brandstof voor Hoogoven 6 en 7 waarin ijzererts op hoge temperatuur tot vloeibaar ijzer wordt gemaakt.
Bij het sluiten van Kooksgasfabriek 2 kan gekozen worden om tijdelijk kooks van elders in te kopen, maar dat schijnt duur te zijn, zeker met de huidige energieprijzen. Er zijn Europese staalbedrijven die een deel van hun behoefte aan kooks extern inkopen: via Polen, Tsjechië, Australië of de Verenigde Staten.

Maar het sluiten van de kooksgasfabriek levert ook geld op. Allereerst hoeven er geen boetes meer betaald worden voor normoverschrijdingen en het onvoldoende meewerken aan controles. Daarnaast is de jaarlijkse onderhoudsinvestering van 35 miljoen euro per Kooksgasfabriek bij een directe sluiting niet meer nodig, en kunnen de administratieve kosten die samenhangen met het vanaf 2023 bestaande ‘verscherpte toezicht’ zowel voor de Omgevingsdienst als voor Tata Steel op nul worden gezet. Ten slotte spaart een directe sluiting operationele en personeelskosten uit: in beide kookgasfabrieken werken in totaal 450 mensen aan de productie van kooks.

Onafhankelijk onderzoek

In de komende zomermaanden zou een onafhankelijk onderzoek gedaan kunnen worden naar wat de directe sluiting voor gevolgen heeft. Er moet dan gekeken worden naar het kostenverschil tussen kooks zelf maken – in dat geval moeten alle personeels-, investerings- en productiekosten, en ook verliesposten, dan meegenomen worden – en kooks inkopen. Dan kan er ook gekeken worden wat de eventuele meerkosten zullen zijn.

Zo’n onafhankelijke onderzoeksgroep kan ook voorstellen doen om het productieproces van ijzer en staal te continueren bij een vervroegde sluiting van de kooksgasfabrieken. Dan kan de overheid met Tata Steel uiterlijk op 30 september 2026 de maatwerk-verduurzaming goed en overwogen vaststellen.