China-afhankelijkheid van ASML: hoe kwetsbaar is een kroonjuweel?

ASML uit Veldhoven beleeft een uitzonderlijk jaar. De honger naar AI-chips duwt de orderportefeuille naar recordhoogte en dwong het bedrijf zijn omzetverwachting opwaarts bij te stellen. Toch schuilt onder die cijfers een ongemakkelijke vraag: hoe kwetsbaar maakt de China-afhankelijkheid ASML werkelijk? Ongeveer een vijfde van de omzet komt namelijk uit China waar de politiek de export stuurt. Die spanning zegt veel over de bredere Nederlandse hightech-industrie.

Een recordjaar dat de verwachtingen oversteeg

ASML maakt de machines waarmee chipfabrikanten hun wafers belichten, en zonder die apparatuur komt geen geavanceerde chip van de band. De wereldwijde investeringsgolf in kunstmatige intelligentie vertaalt zich direct in vraag naar zulke machines. In het eerste kwartaal van 2026 boekte het bedrijf 8,8 miljard euro omzet en 2,8 miljard euro nettowinst. Halverwege juli tilde de directie de jaarverwachting naar 43 tot 45 miljard euro, ruim boven de eerdere raming van 36 tot 40 miljard. Analisten reageerden verrast, want ASML had die euforie zelf lange tijd getemperd.

Dat laatste is geen detail. Nog in juli 2025 liet het bedrijf weten groei voor 2026 niet te kunnen garanderen. “Hoewel we in 2026 nog steeds groei verwachten, kunnen we dat op dit moment niet garanderen”, zei de directie destijds bij de halfjaarcijfers. Het aandeel verloor die dag bijna zeven procent. De omslag van voorzichtigheid naar recordramingen laat zien hoe grillig de vraag in deze sector kan zijn.

Waar de afhankelijkheid begint te knellen

De keerzijde van het succes zit in de geografie van de klanten. Ongeveer twintig procent van de omzet komt uit China, een markt die politiek onder een vergrootglas ligt. Sinds september 2023 geldt in Nederland een exportcontrole op geavanceerde productieapparatuur voor halfgeleiders. Die regeling werd in januari 2024 uitgebreid en per 1 april 2025 opnieuw aangescherpt met een vergunningsplicht voor bepaalde meet- en inspectieapparatuur. Uitvoer naar landen buiten de Europese Unie vraagt sindsdien per geval om toestemming van de overheid.

Boven op het Nederlandse beleid komt de Amerikaanse druk. Washington probeert al jaren de levering van de modernste machines aan China te beperken, en een nieuw Amerikaans wetsvoorstel zou ASML volgens berichtgeving miljarden kunnen kosten. Voor een bedrijf dat een vijfde van zijn omzet uit die regio haalt, is dat geen abstract risico maar een direct gevaar voor de boeken. Daar komt bij dat een deel van de productie via de Verenigde Staten loopt, waardoor heffingen over en weer het bedrijf dubbel kunnen raken. De regels veranderen bovendien in stappen, waardoor ASML zijn planning telkens moet aanpassen aan besluiten die het niet zelf neemt. Die opeenstapeling van nationale en internationale maatregelen maakt de Chinese omzet moeilijk voorspelbaar, ook op de kortere termijn.

Twee lezingen van hetzelfde risico

Over de ernst van die blootstelling lopen de meningen uiteen. Optimisten wijzen erop dat de mondiale vraag naar rekenkracht zo groot is dat wegvallende Chinese orders elders opgevangen kunnen worden. ASML breidt zijn productiecapaciteit fors uit, van vijfenzestig EUV-machines nu naar honderdtien in 2028, en de orderinstroom uit vooral Amerikaanse AI-investeringen oogt stevig. In die lezing is China een tegenvaller, geen bedreiging voor het verdienmodel.

Pessimisten zien een dieper probleem. Doordat China van de nieuwste techniek wordt afgesneden, groeit daar de druk om een eigen alternatief te bouwen. Het Chinese SMEE zou op termijn een concurrent kunnen worden, en ook het Japanse Canon knabbelt aan de markt voor goedkopere machines. De technologische voorsprong van ASML is groot, maar wie een klant dwingt zelf te gaan ontwikkelen, kweekt op langere termijn mogelijk zijn eigen rivaal. Tussen die twee lezingen ligt geen simpele waarheid.

Dat het bedrijf zelf niet alleen maar zonnig kijkt, bleek begin 2026. Ondanks een winst van 9,6 miljard euro kondigde ASML een reorganisatie aan waarbij ongeveer 1.700 arbeidsplaatsen verdwijnen, vooral in ondersteunende managementrollen. De directie wil de interne stroperigheid wegsnijden om wendbaar te blijven als een concurrent zich meldt. Een bedrijf dat bij recordcijfers in eigen gelederen snijdt, houdt duidelijk rekening met ruwer weer.

De les voor de Nederlandse toeleverketen

Het verhaal reikt verder dan een enkel beursfonds. Rond ASML hangt een web van toeleveranciers, waarvan sommige voor hun voortbestaan grotendeels van dat ene bedrijf afhangen. Toen de onzekerheid vorig jaar toenam, meldden die leveranciers meteen minder bestellingen. Een regio en een keten die zo sterk op een afnemer leunen, voelen elke politieke schok versterkt terug.

Tegelijk toont ASML hoe scheef de Europese positie is. Slechts een procent van de verkochte machines gaat naar Europese klanten; de waarde van de chipketen wordt grotendeels buiten het continent verzilverd. De Europese Chips Act mikt op twintig procent van de wereldwijde chipproductie in 2030, maar de Europese Rekenkamer achtte dat doel vorig jaar al onwaarschijnlijk. Topman Christophe Fouquet riep Europese techbedrijven op om samen te lobbyen voor een steviger industriebeleid. Die oproep raakt de kern: technologische kennis alleen levert geen strategische zelfstandigheid op zolang de afzet en de fabrieken elders staan.

Balans tussen euforie en doemdenken

Wie de balans opmaakt, ziet geen eenduidig beeld. De AI-vraag is echt en de recordramingen zijn geen luchtkastelen, maar ze staan naast een blootstelling die het bedrijf niet zelf in de hand heeft. De China-afhankelijkheid is niet acuut dodelijk, want de vraag elders is groot genoeg om klappen deels op te vangen. Toch legt ze een structurele zwakte bloot: een Nederlands kroonjuweel dat floreert dankzij de wereldmarkt, is precies daardoor overgeleverd aan handelspolitiek die in Den Haag, Washington en Beijing bepaald wordt. De verstandige conclusie ligt tussen euforie en doemdenken in. Zolang de geopolitiek de toon zet, blijft de kracht van ASML onlosmakelijk verbonden met zijn kwetsbaarheid, en dat geldt voor de hele hightech-keten die eraan hangt.