Home » Algemeen » Economisch » Europees chemiecluster staat op breekpunt door energiekosten en fabriekssluitingen
Door: Redactie - 15 juni 2026 |
Het Europese chemiecluster staat op een kritiek kantelpunt. In de Rotterdamse haven, een van de grootste en meest geavanceerde chemische complexen ter wereld, hebben twee van de tien bedrijven het afgelopen jaar hun fabrieken gesloten. Hoge energieprijzen, zwakke vraag en goedkope Chinese concurrenten duwen de sector richting een breekpunt. Terwijl het Midden-Oostenconflict de kosten verder opdrijft, dreigt een domino-effect dat hele waardeketens kan meeslepen.
In de haven van Rotterdam stijgt nog altijd rook op boven de skyline en varen tankers af en aan met grondstoffen voor de chemische industrie. Maar achter dat beeld van bedrijvigheid schuilt een sector in nood. Twee bedrijven uit het chemiecluster van tien hebben hun deuren gesloten, en begin dit jaar maakte Mitsubishi bekend dat het de bouw van een geavanceerde productie-eenheid voor MXDA stopzet. Dat chemische tussenproduct wordt gebruikt in hoogwaardige coatings voor schepen, militair materieel en industriële toepassingen.
Het chemiecluster in Rotterdam functioneert als een symbiotisch netwerk. Bedrijven delen infrastructuur en gebruiken elkaars bijproducten als grondstof. Als één schakel wegvalt, raakt dat de hele keten. De sluiting van titaandioxide-producent Tronox en het epoxyharsbedrijf van Westlake Corporation betekent minder vraag naar chloor van producent Nobian, die centraal staat in het netwerk. Sluit Nobian, dan moeten omliggende bedrijven hun grondstoffen importeren, wat hun kosten verder opdrijft en de concurrentiepositie nog zwakker maakt.
De problemen in het Rotterdamse chemiecluster staan niet op zichzelf. Volgens brancheorganisatie Cefic is het aantal fabriekssluitingen in Europa de afgelopen vier jaar verrzesvoudigd. Bijna een tiende van de Europese productiecapaciteit is verdwenen, met directe gevolgen voor circa 20.000 banen op het hele continent. De investeringen in de Europese chemiesector daalden vorig jaar met meer dan 80 procent.
Bestuurders wijzen op de hoge energiekosten in Europa, die al voor het Midden-Oostenconflict gemiddeld minstens het dubbele waren van die in de VS en China. Trage vergunningsprocedures, verouderde infrastructuur en ambitieuze EU-klimaatwetgeving maken het plaatje compleet. „Mensen kunnen het niet meer bolwerken en sluiten de deuren,” zegt Marco Mensink, directeur-generaal van Cefic. Maar „als Europa op eigen benen wil staan, onafhankelijk en sterk wil zijn, dan heeft het chemie nodig.”
Wat het Europese chemiecluster zo kwetsbaar maakt, is juist de onderlinge afhankelijkheid die het ooit sterk maakte. De haven van Rotterdam is via pijpleidingen verbonden met het chemiecluster in Antwerpen, en samen voeden zij de Rijn- en Ruhrregio in Duitsland, het kloppend hart van de Europese zware industrie inclusief de automobielbranche. Een sluiting in Rotterdam heeft daarmee gevolgen tot diep in het Duitse achterland.
Matthias Berninger, bestuurder bij farmaciegroep Bayer en voormalig Duits regeringslid, vergelijkt de situatie met een Jenga-toren. „Er zijn al heel veel blokjes uit de toren getrokken. Op een gegeven moment stort alles in.” Peter Huntsman, topman van Huntsman Corporation dat ook in Rotterdam actief is, waarschuwt dat investeringen uitblijven om faciliteiten over drie tot vier jaar draaiende te houden. „Deze locaties kostten decennia om te bouwen. Je kunt niet over drie jaar terugkomen en dan pas investeren.”
Het conflict in het Midden-Oosten heeft de druk op het Europese chemiecluster verder opgevoerd. Energieprijzen stegen en de volatiliteit van nafta, een belangrijke grondstof voor de chemische industrie, nam toe met alle gevolgen voor downstream-markten. Tegelijkertijd bood het conflict tijdelijk verlichting: Chinese fabrieken die afhankelijk zijn van grondstoffen uit de Golfregio moesten hun productie stilleggen, waardoor Europese producenten wat lucht kregen.
Maar die adempauze is broos. Analist James Hooper van onderzoeksbureau Bernstein waarschuwt dat een vredesakkoord „alle problemen weer kan terugbrengen.” Voor het conflict kampten Europese producenten al met een enorm overaanbod van goedkope Chinese chemicaliën. Antidumpingklachten bij de Europese Commissie bereikten een recordhoogte. De combinatie van een economische neergang in China en Amerikaanse importtarieven zorgde ervoor dat Chinese producenten hun overschotten naar de EU verscheepten, het op één na grootste consumentenmarkt ter wereld.
Yvonne van der Laan, bestuurder bij het Amerikaanse LyondellBasell, schetst een somber beeld. De energiekosten bij hun Rotterdamse chemiecluster liggen inmiddels drie keer hoger dan bij hun Amerikaanse vestigingen, en die kunnen verdubbelen als de EU haar emissiehandelssysteem verder aanscherpt. „Dit raakt het hart van de geïntegreerde waardeketens,” zegt Van der Laan. „Als dat eenmaal begint, is het een kwestie van tijd voordat het hele ecosysteem instort.”
Politici en bestuurders lobbyen in Brussel om het emissiehandelssysteem te versoepelen wanneer het deze zomer wordt herzien. Maar weinig chemietopmannen zijn optimistisch. Hoewel de EU-chemiesector in de eerste tien maanden van 2025 nog een handelsoverschot van 31,3 miljard euro noteerde, was dat 7,3 miljard minder dan een jaar eerder. Dat overschot kwam bovendien volledig uit specialiteitschemie, niet uit de basischemicaliën die onmisbaar zijn voor de maakindustrie.
Het Verenigd Koninkrijk geldt als waarschuwend voorbeeld van hoe het kan aflopen. De chemische productie daar daalde met 60 procent sinds 2021. Het land kan geen ammoniak meer zelf produceren en heeft nog maar één verouderde chloorfabriek, die 98 procent van het Britse drinkwater zuivert. Na de sluiting van een ExxonMobil-fabriek vorig jaar resteert er nog maar één faciliteit die ethyleen kan maken, een grondstof die in vrijwel elke industrie onmisbaar is. Peter Huntsman vat het samen: Europa moet kiezen of het zijn industriële capaciteit wil behouden, of „een geriatrisch Disneyland wil worden waar rijke ouderen kastelen bezoeken.”
Dit artikel delen op je eigen website? Geen probleem, dat mag. Meer informatie.
IndustrieVandaag is een onafhankelijk platform met het laatste nieuws van vandaag over de procesindustrie, industrial processing, productie industrie, maakindustrie en elektronica industrie.
Neem contact met ons op:
Tel +31 (0)23 737 07 63
Email via contactpagina
