Home » Procesindustrie » Procesindustrie breed » ATEX, explosieveiligheid » NIPV brengt veiligheidsmaatregelen Seveso-inrichtingen bij langdurige stroomuitval in kaart
Door: Redactie - 20 maart 2026 |
Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) heeft in een recent onderzoeksrapport in kaart gebracht welke veiligheidsmaatregelen Seveso-inrichtingen hebben getroffen voor een langdurige stroomuitval van 72 uur, en welke additionele generieke maatregelen genomen kunnen worden. Uit het onderzoek blijkt onder meer dat dieselvoorraden niet altijd voor de volle 72 uur geborgd zijn, dat veiligheidssystemen beperkt functioneren zonder reguliere stroom en dat personeelsprotocollen veelal ontbreken. Het rapport biedt de sector concrete handvatten om de voorbereiding te toetsen en waar nodig te verbeteren.
Het NIPV publiceerde op 12 maart jl. een onderzoeksrapport over de veiligheidsmaatregelen van Seveso-inrichtingen bij langdurige stroomuitval. Het Landelijk Expertisecentrum Industriele Veiligheid (LEC IV) gaf opdracht voor het onderzoek. Het uitgangspunt: een stroomonderbreking die meerdere veiligheidsregio’s treft en 72 uur aanhoudt. Onderzoekers hielden interviews met bedrijven en experts, verspreidden een uitgebreide vragenlijst onder Seveso-inrichtingen en organiseerden een interactieve werksessie met vertegenwoordigers van de industrie, veiligheidsregio’s en netbeheerders.
Nederland telt ruim 400 Seveso-inrichtingen. Daarvan hebben 268 bedrijven een hoge drempelwaarde en 149 een lage drempelwaarde, volgens de meest recente Staat van de Veiligheid. Denk aan chemische fabrieken, olieraffinaderijen, gasopslagen, meststoffenproducenten en tankopslagbedrijven. Grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen bevinden zich op deze locaties. Wanneer de stroom langdurig wegvalt, kunnen chemische processen volledig ontregeld raken. De mogelijke gevolgen zijn niet mals: explosies, giftige gaswolken of grootschalige milieuverontreiniging.
De meest opvallende bevinding van het NIPV-onderzoek betreft de kwetsbaarheid van noodstroomvoorzieningen. Vrijwel alle Seveso-inrichtingen vertrouwen voor hun noodstroom op dieselaggregaten. Dat klinkt logisch. Dieselgeneratoren zijn betrouwbaar, snel inzetbaar en bewezen technologie. Maar het onderzoek legt een fundamenteel probleem bloot in de keten erachter.
Dieselvoorraden bij bedrijven bieden lang niet altijd voldoende capaciteit om 72 uur te overbruggen. Het NIPV-rapport wijst er daarbij op dat er lang niet altijd rekening mee wordt gehouden dat dieselleveranciers bij een grootschalige stroomstoring mogelijk zelf ook getroffen raken. Of de dieselvoorraden daadwerkelijk tekortschieten, hangt af van het scenario: mogelijk zijn alle systemen in een veilige modus gebracht voordat de voorraden op zijn. Tankstations functioneren niet meer. Transportbedrijven kunnen hun logistiek niet coördineren. De gebruikelijke toeleveringsketens komen tot stilstand. Het vangnet blijkt zelf een zwakke schakel te zijn.
Dit probleem wordt nog nijpender als je bedenkt dat een grootschalige uitval van het elektriciteitsnet per definitie meerdere veiligheidsregio’s tegelijkertijd treft. De vraag naar diesel neemt in zo’n scenario exponentieel toe, terwijl het aanbod krimpt. Niet alleen Seveso-inrichtingen hebben noodstroom nodig. Ook ziekenhuizen, waterzuiveringsinstallaties, datacenters en hulpdiensten doen een beroep op dezelfde beperkte voorraden. Hier schuilt een systeemrisico dat individuele bedrijven niet zelfstandig kunnen oplossen.
Het NIPV-rapport geeft een genuanceerd beeld van het functioneren van veiligheidssystemen bij stroomuitval. Uit het onderzoek blijkt dat het gros van de blussystemen via separate dieselsystemen of een noodstroomaggregaat gewoon blijft werken. Ongeveer de helft van de overige meld- en ventilatiesystemen functioneert eveneens zolang er beschikking is over een dieselvoorraad. Dit onderstreept het belang van voldoende dieselvoorraden als cruciale factor voor de werking van veiligheidssystemen.
Bij chemische bedrijven vormen automatische detectie- en blussystemen de eerste verdedigingslinie tegen incidenten. Gassensoren detecteren lekkages, sprinklersystemen activeren automatisch bij brand, ventilatiesystemen voeren giftige dampen af en alarmsystemen waarschuwen personeel en omwonenden. Al deze systemen vereisen continue stroom. Wanneer de noodstroom wegvalt of de dieselvoorraad opraakt, verliezen deze systemen hun functionaliteit.
De gevolgen reiken verder dan het bedrijfsterrein. Seveso-inrichtingen hebben de wettelijke plicht om een intern noodplan te onderhouden en bij een incident de veiligheidsregio te informeren. Als communicatiesystemen uitvallen, breekt ook deze informatieketen. De veiligheidsregio weet dan niet wat er bij het bedrijf aan de hand is. En het bedrijf kan niet de hulp inroepen die het nodig heeft.
Het derde grote knelpunt gaat over de menselijke factor. De meeste Seveso-inrichtingen beschikken niet over een werknemersprotocol dat voorziet in afspraken over personele inzet, bereikbaarheid en communicatie gedurende een stroomuitval van 72 uur. Dat is een opvallende lacune voor bedrijven die dagelijks omgaan met de gevaarlijkste stoffen van het land.
Bij een langdurige stroomstoring ontstaat een paradoxale situatie. Juist wanneer bedrijven meer menskracht nodig hebben om processen handmatig te monitoren en te beheersen, lukt het niet om personeel op de werkplek te krijgen. Medewerkers kampen thuis ook met de gevolgen van de uitval. Openbaar vervoer ligt stil, verkeerslichten werken niet, communicatie via telefoon en internet hapert. De ervaring uit Spanje en Portugal in april 2025 leerde dat veel werknemers bij een stroomuitval begrijpelijkerwijs eerst voor hun eigen gezin zorgen.
Communicatie speelt hierbij een belangrijke rol. Hoe bereik je medewerkers die thuis zijn wanneer mobiele netwerken uitvallen? Hoe coordineer je ploegenwisselingen zonder digitale planningssystemen? Hoe zorg je ervoor dat kennis over veiligheidsprocedures beschikbaar blijft wanneer documentatiesystemen offline gaan? Dit zijn vragen die veel Seveso-inrichtingen op dit moment niet bevredigend kunnen beantwoorden.
Het NIPV-onderzoek verschijnt niet in een vacuum. Op 28 april 2025 trof een massale stroomuitval Spanje en Portugal. Miljoenen huishoudens zaten urenlang zonder elektriciteit. Mobiele netwerken vielen uit en het maatschappelijk leven kwam grotendeels tot stilstand. De totale hersteltijd bedroeg circa 18 uur, aanzienlijk korter dan het 72-uurscenario dat het NIPV als uitgangspunt hanteert. Toch was de impact enorm.
Voor de chemische sector bood de Iberische stroomcrisis een realistisch inkijkje. Raffinaderijen en chemische fabrieken op het schiereiland moesten een zogenaamde safety-shutdown uitvoeren, waarbij operators installaties noodgedwongen stillegden. Chemische producten die zich nog in leidingen en reactoren bevonden, verbrandden via het affakkelproces. Dat leidde tot enorme vlammen en rookwolken, wat maatschappelijke onrust veroorzaakte bij omwonenden die niemand goed kon informeren over de aard van deze verschijnselen.
De Catalaanse crisisorganisatie onderhield continu contact met grote Seveso-industrieen in de regio om vast te stellen of noodprocedures goed functioneerden. Gelukkig bleek dat het geval. Maar de crisis maakte pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar de communicatielijnen zijn. Telefonisch contact met gemeenten en andere regio’s bleek na het eerste halfuur nauwelijks meer mogelijk. Het Spaanse waarschuwingssysteem ES-Alert, vergelijkbaar met NL-Alert, kon niemand gebruiken door de uitval van telefonienetwerken.
Het NIPV-rapport reikt ook generieke maatregelen aan. Tijdens een interactieve werksessie werkten deelnemers uit de industrie, veiligheidsregio’s en netbeheerders samen aan een lijst met maatregelen die kunnen bijdragen aan de voorbereiding op een grootschalige en langdurige stroomuitval. Het rapport verdeelt die maatregelen in drie fasen: de preparatiefase (maatregelen die nu al genomen kunnen worden), de acute fase (maatregelen bij het daadwerkelijk uitvallen van de stroom) en de gecontroleerde fase (maatregelen nadat de inrichting haar chemische processen onder controle heeft).
In de preparatiefase gaat het onder meer om het kritisch evalueren van dieselvoorraden en het in kaart brengen of leveranciers bij een grootschalige uitval nog bereikbaar zijn. Daarnaast dienen bedrijven de autonomie van veiligheidssystemen te testen: hoe lang kunnen detectie-, blus- en communicatiesystemen functioneren op noodstroom? En bestaan er noodscenario’s voor wanneer ook de noodstroom het begeeft? In de acute fase is het van belang dat diesel continu beschikbaar blijft, zodat kritieke veiligheidssystemen operationeel kunnen blijven.
Op personeelsgebied valt er veel te winnen. Bedrijven moeten protocollen ontwikkelen die regelen hoe ze personeel oproepen bij langdurige uitval van het elektriciteitsnet, hoe ploegenwisselingen plaatsvinden en hoe de communicatie verloopt wanneer reguliere kanalen wegvallen. Een noodplan dat alleen digitaal beschikbaar is, heeft tijdens een black-out weinig waarde. Fysieke kopieën van procedures en contactlijsten moeten altijd beschikbaar zijn.
De samenwerking tussen Seveso-inrichtingen onderling, veiligheidsregio’s, netbeheerders en lokale overheden verdient eveneens aandacht. Het samenwerkingsverband SEVESO+, waarin verschillende overheidsdiensten gezamenlijk toezicht houden op de ruim 400 Seveso-inrichtingen, speelt hierin een coordinerende rol. Het convenant dat eind 2025 in werking trad, legt de basis voor eenduidige handhaving en kennisdeling. De VNCI (Koninklijke Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie) wees er bij de publicatie van het rapport op dat verschillende leden al bijdroegen aan het onderzoek via interviews, vragenlijsten en de werksessie.
De urgentie van goede voorbereiding op een langdurige stroomuitval neemt ondertussen alleen maar toe. De energietransitie, met een groeiend aandeel weersafhankelijke bronnen zoals zonne- en windenergie, brengt nieuwe uitdagingen mee voor de stabiliteit van het net. Nederland bereidt zich via de campagne Denk Vooruit voor op het scenario van een driedaagse stroomonderbreking. Burgers krijgen het advies om noodvoorraden aan te leggen. Maar voor Seveso-inrichtingen gaat de voorbereiding veel verder dan een krat water en een zaklamp. Hier draait het om het voorkomen van fysieke rampen, het beschermen van werknemers en omwonenden en het beperken van milieuschade. Het NIPV-rapport biedt bedrijven een concreet instrument om hun huidige voorbereiding te toetsen en waar nodig aan te scherpen op basis van nieuwe inzichten.
Dit artikel delen op je eigen website? Geen probleem, dat mag. Meer informatie.
IndustrieVandaag is een onafhankelijk platform met het laatste nieuws van vandaag over de procesindustrie, industrial processing, productie industrie, maakindustrie en elektronica industrie.
Neem contact met ons op:
Tel +31 (0)23 737 07 63
Email via contactpagina
