Industriële automatisering en Europese soevereiniteit (Column)

Industriële automatisering omvat de toepassing van technologieën zoals PLC’s, robots, sensorsystemen en software om productieprocessen te automatiseren en te optimaliseren. Het vormt de kern van Industrie 4.0: de digitale integratie van machines, data en mensen. Europa, met name België, Nederland, Duitsland en omliggende landen, bekleedt een sterke positie in deze sector, vooral op het gebied van componenten zoals PLC’s, sensoren, robotica-onderdelen en veiligheidssystemen.

In een tijdperk van geopolitieke spanningen – denk aan handelsconflicten tussen de VS en China, of cyberdreigingen – streeft Europa ernaar kwetsbaarheden te minimaliseren. Cyberdreigingen van staatsgebonden actoren, vaak gelinkt aan landen als China (maar ook Rusland), richten zich op spionage, supply chains en kritieke infrastructuur. Industriële automatiseringssystemen vormen daarbij een aantrekkelijk doelwit. Afhankelijkheid van niet-Europese componenten brengt grote risico’s met zich mee: een malafide update of ‘kill switch’ kan miljoenen apparaten uitschakelen.

Kosten en risico’s: een praktijkvoorbeeld

Cyberrisico’s in industriële automatisering zijn vaak diep verborgen, bijvoorbeeld in Chinese besturingskasten. Neem een hypothetisch geval uit 2022: een Belgische machinebouwer koos voor goedkope Chinese PLC’s en HMI’s om 35-40% te besparen op een nieuwe assemblagelijn. Deze componenten integreerden naadloos in het bestaande Europese systeem, met remote support en updates die alles soepel en kosteneffectief lieten draaien. Een audit in 2024 onthulde echter een ongedocumenteerde remote-toegang in de firmware – een potentiële ‘kill switch’. Een kwaadaardige update had de hele lijn in één klap kunnen platleggen.

Het is dan ook logisch dat er vraag is naar een Europees alternatief dat beter aansluit bij strenge EU-regels zoals de GDPR, NIS2 en de Europese Machineverordening. Een alternatief dat geen data naar buitenlandse servers stuurt of onder buitenlandse wetten valt, en dat past bij de Europese wens voor digitale soevereiniteit.

Bestaat er een volledig soevereine Europese markt?

Nee, er bestaat geen volledig soevereine Europese markt voor industriële automatisering in de strikte zin: een markt die totaal onafhankelijk is van niet-Europese technologie, leveranciers en ecosystemen.

Voor echte ‘Europese soevereiniteit’ – zoals vaak bedoeld in EU-tech-discussies: productie, data, controle en eigendom binnen de EU– voldoen de meeste fabrikanten niet volledig.

Wel beschikt Europa over een krachtige industrie met wereldleiders, en streeft de EU actief naar meer strategische autonomie (of ‘open strategic autonomy’) om geopolitieke risico’s, supply chain-kwetsbaarheden en afhankelijkheid van Amerikaanse of Chinese tech (zoals chips, cloud en AI) te verminderen.

Sterke Europese basis

Europa (vooral Duitsland, Zwitserland, Frankrijk en Oostenrijk) domineert in klassieke componenten voor industriële automatisering:

• PLC’s, drives, sensoren, actuatoren en motion control: Bedrijven als Siemens, Schneider Electric, ABB, Beckhoff, Bosch Rexroth, Festo, Pilz, ifm, SICK, Balluff, Pepperl+Fuchs en WAGO zijn grotendeels Europees en wereldwijd toonaangevend.
• Chips: Europa produceert een significant deel van de chips voor automatisering, zoals bij Infineon (Villach: power- en automotive/industrial chips) en STMicroelectronics (Crolles/Grenoble: microcontrollers, analoge en power devices, FD-SOI voor industrial/automotive).
• Software: Deze bedrijven beheersen een groot deel van de hardwaremarkt en softwaretools, zoals Siemens TIA Portal of Beckhoff TwinCAT.
• Toepassingen: Europa excelleert in machinebouw, automotive en procesindustrie, waar deze componenten standaard zijn.

In deze hardware- en componenten laag is Europa grotendeels soeverein, met sterke lokale productie en R&D.

Waar soevereiniteit ontbreekt of kwetsbaar is

Ondanks deze sterke basis zijn er kwetsbaarheden:

• Assemblage en productie: Vanwege kosten vindt de assemblage van besturingskasten en slimme onderdelen (zoals motorsturing en meetsensors) vaak plaats in Azië.
• Softwareplatforms en cloud: Moderne automatisering (IIoT, predictive maintenance, AI) leunt zwaar op Amerikaanse hyperscalers (AWS, Azure, Google Cloud). Initiatieven zoals Gaia-X, Sovereign Cloud (bijv. AWS European Sovereign Cloud) en Manufacturing-X bouwen aan Europese alternatieven.
• Energiecomponenten: Chinese dominantie in solar inverters (Huawei, Sungrow, Ginlong Solis – >70% wereldwijd marktaandeel), windturbines, batterijen en elektrische bussen (bijv. Yutong).
• AI en edge computing: Er groeit aandacht voor soevereine industrial AI, met projecten zoals de Industrial AI Cloud (Duitsland, met NVIDIA maar ‘soeverein-by-origin’) en Siemens Industrial Copilot, om afhankelijkheid van buitenlandse modellen te verminderen. ( samenwerking tussen Siemens en Microsoft!! )
• Robotica: ABB en KUKA zijn Europees, maar geavanceerde componenten (vision, servomotoren) komen deels uit Azië.

Huidige EU-strategie (2026-context)

De EU bevordert open strategic autonomy via:

• Industrie 4.0 / Made in Europe Partnership: Focus op zero-defect productie, AI-gedreven systemen en data-soevereiniteit.
• Green Deal Industrial Plan en Competitiveness Compass: Koppeling van automatisering aan decarbonisatie en veerkracht.
• Andere initiatieven: European Industrial Data Space (EIDS), Plattform Industrie 4.0 en nationale plannen zoals France 2030 of Duitse AI-factories.

Marktrapporten uit 2025-2026 (bijv. van McKinsey of de EU-commissie) tonen een groei van de Europese automatiseringmarkt (8-9% CAGR), met nadruk op data-soevereiniteit, cybersecurity (IEC 62443) en on-premise/edge-oplossingen om afhankelijkheid te reduceren.

Conclusie

Europa heeft een krachtige industriële automatisering industrie die in veel opzichten al soeverein opereert, vooral in hardware en machinebouw, maar geen volledig gesloten, onafhankelijke markt. Het is een hybride situatie: sterk Europees in de kern, met strategische inspanningen om kwetsbaarheden in software, AI, data en chips aan te pakken – gedreven door geopolitiek en concurrentie met de VS en China. Om echte autonomie te bereiken, moeten investeringen in lokale productie en innovatie versneld worden.

Auteur: Ronald Eygendaal, Eygendaal Assist

Bronnen:

1. MarketsandMarkets – Europe Industrial Control & Factory Automation Market (2025-2032)
2. Mordor Intelligence – Europe Factory Automation and Industrial Controls Market (2026-2031)
3. Market Data Forecast – Europe Industrial Automation Market (2025-2033)
4. Is industrial automation headed for a tipping point?