Quix Quantum levert eerste Nederlandse kwantumcomputer af

Quix Quantum uit Enschede levert als eerste Nederlands bedrijf een volledige kwantumcomputer op bij een klant. Het Duitse lucht- en ruimtevaartinstituut DLR neemt het apparaat af en test de komende maanden of het werkt zoals afgesproken bij de aanbesteding. Met deze oplevering schuift het zeven jaar oude techbedrijf door naar de voorhoede van een jonge, kapitaalintensieve bedrijfstak waarin Amerikaanse reuzen tot nu toe de toon zetten.

Quix Quantum levert eerste computer op bij Duitse klant

De Enschedese start-up maakte dinsdag bekend dat de kwantumcomputer “in bedrijf wordt gesteld”, aldus ceo Stefan Hengesbach. DLR toetst de machine de komende maanden aan de eisen uit de aanbesteding. In theorie doen kwantumcomputers rekenwerk dat de beste supercomputers van vandaag niet aankunnen. Ze rekenen niet met elektriciteit, maar met bijzondere deeltjes die qubits heten. Volgens de makers kan zulke rekenkracht helpen bij onderzoek naar betere medicijnen of nieuwe materialen voor batterijen en zonnecellen. Directeur Philippe Bouyer van Quantum Delta NL, de Nederlandse koepel voor de sector, noemt de oplevering een “interessante mijlpaal”. Dat Quix Quantum nu daadwerkelijk aan een externe klant levert, tilt de discussie over Nederlandse kwantumtechnologie van de tekentafel naar de dagelijkse praktijk.

Fotonen in plaats van extreme kou

De qubits in het hart van de machine wijken af van wat de meeste concurrenten gebruiken: het zijn lichtdeeltjes, oftewel fotonen. Daardoor draait het apparaat grotendeels op kamertemperatuur, terwijl gangbare kwantumcomputers alleen bij extreem lage temperaturen functioneren. Dat scheelt in koeling, ruimte en energieverbruik, een voordeel dat in datacenters zwaar weegt. De Carina, zoals dit model heet, is dan ook ontworpen voor installatie in datacenters. In deze fotonische variant hoort Quix Quantum volgens Bouyer wereldwijd bij de leiders. “Als DLR het systeem succesvol valideert, is dat een krachtig bewijs dat Europa, en vooral Nederland, complete kwantumsystemen kan leveren.” De verbinding met de bredere Nederlandse chipindustrie is daarbij nooit ver weg, want zonder geavanceerde chips komt er geen werkende machine.

Quix Quantum mikt op krachtiger model in 2030

Het bedrijf, opgericht in 2019 als maker van fotonische chips, werkte bijna vier jaar aan de computer voor DLR. Toen het Duitse instituut de opdracht plaatste, noemde het zelf een prijskaartje van 14 miljoen euro. Of dat bedrag definitief is, laat Quix Quantum in het midden, omdat het ontwerp sindsdien meermaals is bijgesteld. Hengesbach kijkt intussen vooruit. Rond 2030 wil Quix Quantum een apparaat opleveren dat geschikt is voor “betekenisvolle toepassingen”, een voorzichtige formulering voor een machine die betrouwbaar rekent maar de huidige supercomputers nog niet voorbijstreeft. Dezelfde horizon hanteren vrijwel alle fabrikanten, van Europese start-ups tot de grote Amerikaanse laboratoria die al jaren miljarden in de techniek pompen. Meer achtergrond over de technologie staat op de eigen site van het bedrijf.

Concurreren met Amerikaanse techreuzen

Iedereen worstelt nog met hetzelfde probleem: te veel fouten in het rekenhart. De kunst is de rekencapaciteit vergroten zonder dat het aantal fouten evenredig meegroeit. Quix Quantum zegt daarvoor de juiste techniek in huis te hebben, waarmee de machine tegelijk groter en betrouwbaarder wordt. De chips en andere kernonderdelen maakt Quix Quantum niet zelf; het bedrijf ontwerpt ze en laat ze produceren bij gespecialiseerde fabrikanten, maar de eindmontage tot één computer gebeurt in Enschede. “Wij willen snel veel groter worden. Onze concurrenten zijn grote Amerikaanse techbedrijven”, zegt Hengesbach. Als het bedrijf straks aan datacenters gaat leveren, zoekt het mogelijk partners die gespecialiseerd zijn in de installatie van apparatuur. Andere Nederlandse spelers kiezen bewust voor onderdelen in plaats van complete systemen: het Delftse QuantWare haalde onlangs 152 miljoen euro op voor een eigen chipfabriek, een teken hoe hard de Nederlandse quantumtechnologie nu opschaalt.