AI-gebruik in de industrie blijft achter bij potentieel

  • AI-gebruik in de Nederlandse industrie blijft achter bij het potentieel
  • CBS: bedrijven met AI groeiden van 8 naar 17% sinds 2023
  • ASML investeert 1,3 miljard euro in AI-bedrijf Mistral
  • Industrie groeit in 2027 naar verwachting met 3,5%

Nederlandse bedrijven breiden hun AI-gebruik uit, maar vooral in de industrie blijft het vaak bij voorzichtige pilots terwijl de mogelijkheden veel groter zijn. Uit onderzoek van ABN AMRO blijkt dat slechts een op de zes bedrijven rekening houdt met prijsdruk door AI-concurrentie, terwijl fabrieken al experimenteren met slimme machines, predictive maintenance en robots. Cijfers van het CBS en reichelt elektronik laten zien hoe snel die inzet nu toeneemt.

Fabrieken zetten robots en sensoren slimmer in

In de maakindustrie verandert het fysieke werk geleidelijk door kunstmatige intelligentie. Sensoren en camera’s op de productievloer leveren data waarmee machines en robots worden aangestuurd en getraind. Veel fabrieken gebruiken AI inmiddels om machines voor metaalbewerking te programmeren en fouten in de code op te sporen voordat de productie van start gaat, zo blijkt uit onderzoek van ABN AMRO. Dat vermindert de afkeur van producten en maakt het eenvoudiger om vooruit te werken. Nachtelijke productie kan daardoor overdag al worden ingepland, zodat machines meer uren per etmaal draaien, ook als het personeel al naar huis is.

Ook predictive maintenance wint terrein. Door productielijnen uit te rusten met sensoren, kunnen afwijkingen vroegtijdig worden opgespoord voordat een storing optreedt. Veel bedrijven werken daarbij met een digital twin, een virtuele kopie van de fysieke productielijn waarin metingen worden gevisualiseerd. Nieuwe vision-language-actionmodellen maken robots bovendien flexibeler: ze kunnen beter omgaan met onbekende objecten en wisselende omstandigheden, zonder dat ze voor elke situatie apart hoeven te worden getraind. Dat sluit aan bij de bredere beweging van industriële automatisering, waarbij losse technologieën steeds vaker samenkomen in één systeem. Ook buiten de fabriekshal zet AI door: melkrobotfabrikant Lely gebruikt het al om de gezondheid van koeien te monitoren en de boer meteen te waarschuwen bij afwijkende signalen.

AI-gebruik blijft achter bij het potentieel

Toch onderschatten veel ondernemers volgens ABN AMRO de impact van AI. Slechts een op de zes bedrijven voorziet prijsdruk of verlies aan marktaandeel door AI-concurrentie, zo blijkt uit een enquête die de bank samen met marktonderzoeksbureau MWM2 uitzette. Dat is opvallend, want het aantal digitale werkzaamheden in de industrie groeit snel: de gemiddelde werknemer in de bouw en industrie besteedt inmiddels ruim de helft van de tijd achter een beeldscherm. Het AI-gebruik blijft daarbij nog ver achter bij wat er mogelijk is.

Vooral kleinere bedrijven lopen achter. In de bouw gebruikt slechts 16% van de kleinere bedrijven AI, tegenover 73% van de grotere bedrijven, blijkt uit cijfers van het CBS. Grote bedrijven hebben meer middelen om in nieuwe technologie te investeren en de voordelen ervan te benutten. Kleinere bedrijven die wel op AI-gebruik overstappen, kunnen echter relatief eenvoudig voordeel pakken door op arbeid te besparen of uitbestede werkzaamheden weer zelf uit te voeren. Bedrijven die structureel achterblijven, klein of groot, lopen risico om marktaandeel te verliezen aan bestaande concurrenten en aan startups die niet worden gehinderd door logge systemen en oude werkwijzen.

Dat terughoudende gedrag heeft ook een reden. Bijna een derde van de bedrijven vreest risico’s zoals het onbedoeld delen van vertrouwelijke informatie via AI-tools, het nemen van verkeerde beslissingen door onbetrouwbare output en een toename van cyberdreigingen, zo blijkt uit de enquête van ABN AMRO en MWM2. Slechts 15% van de bedrijven zet AI structureel in; het meeste AI-gebruik blijft hangen in pilots en experimenten op kleine schaal of in enkele teams. Toch kost dat voorzichtige gedrag geld: een CBS-enquête laat zien dat 14% van de bedrijven AI al inzet bij administratieve taken, die volgens De Nederlandsche Bank gemiddeld 20% van de werktijd opslokken.

ASML investeert in eigen AI-kennis

De halfgeleiderindustrie laat zien hoe ver de ambities inmiddels gaan. Chipmachinefabrikant ASML investeerde 1,3 miljard euro in het Franse AI-bedrijf Mistral AI en verwierf daarmee een belang van ongeveer 11%. Met de investering krijgt ASML ook een zetel in het Strategic Committee van Mistral, wat het bedrijf een adviserende rol geeft in toekomstige technologiekeuzes. Het partnerschap moet artificial intelligence een vastere plek geven in producten, onderzoek en operaties, met als doel klanten een snellere time-to-market en betere prestaties van lithografiesystemen te bieden.

De stap past bij een sector die nu al flink profiteert van de wereldwijde vraag naar chips voor AI-toepassingen. De TMT-sector, waar de halfgeleiderindustrie onder valt, groeit volgens ABN AMRO naar verwachting met 4,5% in zowel 2027 als 2028. Daarmee is de sector een van de belangrijkste aanjagers van de Nederlandse industriële groei, ook al blijft het directe effect van AI op de omzet van veel andere industriële bedrijven voorlopig nog beperkt.

AI-gebruik groeit snel, vooral bij grote bedrijven

Dat het AI-gebruik breder wordt, bevestigen de nieuwste cijfers van het CBS. In 2025 gebruikte 17% van de Nederlandse bedrijven met twee of meer werkzame personen AI, tegen 13% in 2024 en 8% in 2023. Bij bedrijven met 250 of meer werknemers steeg het AI-gebruik van 42% in 2023 naar 66% in 2025. Bij bedrijven met 50 tot 250 werknemers ging het van 20 naar 45%. De cijfers laten een duidelijke inhaalslag zien, al blijft de kloof met de grootste bedrijven aanzienlijk, zo valt te lezen in de recente CBS-cijfers over AI-gebruik bij bedrijven.

Van de bedrijven die AI gebruiken, zet 35% het vooral in voor marketing of verkoop, 32% voor bedrijfsadministratie of bestuurstaken en 25% voor onderzoek en ontwikkeling. Opvallend is dat logistiek met 4% nog altijd de minst gebruikte toepassing is, terwijl juist daar met robots en automatisch geleide voertuigen al veel beweegt. Zo gebruikt 27% van de Nederlandse bedrijven robots of automatisch geleide voertuigen in het magazijn of bij intern transport, blijkt uit het Supply Chain Report 2026 van reichelt elektronik. Daarnaast investeerde 36% het afgelopen jaar in automatiseringsoplossingen voor de keten en wil 43% dat het komende jaar doen.

In de Europese context staat Nederland er relatief goed voor. Cijfers van Eurostat laten zien dat het AI-gebruik onder Nederlandse bedrijven gemiddeld ongeveer 10 procentpunt hoger ligt dan het Europese gemiddelde, waarmee Nederland tot de kopgroep behoort. Een index van het Internationale Monetair Fonds wijst de sterke digitale infrastructuur en ruime digitale vaardigheden van Nederland aan als verklaring. Daarbij gebruiken bedrijven de nieuwe generatie taalmodellen in 2025 vooral voor tekstanalyse (22%), tekstgeneratie (16%) en het genereren van beeld en geluid (14%), aldus het CBS.

Industrie profiteert van wereldwijde AI-golf

De Nederlandse industrie vaart intussen al mee op de wereldwijde vraag naar AI-technologie. De Nevi Inkoopmanagersindex voor de industrie steeg dit jaar naar 55,9 in mei, het hoogste niveau sinds juni 2022. Een deel van die groei is tijdelijk en hangt samen met ontregelde toeleveringsketens na de sluiting van de Straat van Hormuz, waardoor onder meer de chemische industrie en raffinaderijen in Europa tijdelijk extra vraag kregen. Maar ook meer structurele factoren spelen mee: de stormachtige groei van AI-investeringen zorgt voor een sterke vraag naar geavanceerde chips en daarmee naar de machines waarmee die worden geproduceerd, met marktleider ASML en zijn omvangrijke netwerk van toeleveranciers als belangrijke profiteurs.

Voor 2027 verwacht ABN AMRO dat de Nederlandse industrie met 3,5% groeit, mede dankzij AI-investeringen, hogere defensie-uitgaven, investeringen in infrastructuur en een groeiende vraag naar bouwmaterialen. Energie-intensieve industrietakken zoals de chemie blijven daarentegen last houden van hoge energieprijzen en nettarieven. Dat de industrie serieus investeert in digitalisering blijkt ook uit andere cijfers: tussen 2019 en 2024 stegen de investeringen in digitalisering en innovatie in de industrie met 29%, net iets minder hard dan in de handel (31%) maar duidelijk sneller dan in sectoren met weinig digitaal werk.

De Nederlandse positie in de wereldwijde AI-keten is daarbij geen toeval. Het IMF rapporteerde dat Nederland een belangrijke netto-exporteur is van AI-gerelateerde hardware, zoals halfgeleiders en machines voor chipproductie. Ook breder plukt de Nederlandse economie de vruchten van de AI-hausse: ruim de helft van de Europese werkenden gaf aan dit jaar AI te gebruiken, wat doorgaans drie uur per week bespaarde, blijkt uit onderzoek van de Europese Centrale Bank.

Wie zich onderscheidt, wint de concurrentieslag

Het gebruik van AI alleen levert op de lange termijn geen voorsprong op. Volgens ABN AMRO kunnen generieke toepassingen uiteindelijk gemeengoed worden, waardoor marges onder druk komen door prijsconcurrentie. Bedrijven die ervaring opbouwen en tijd vrijspelen, moeten die winst vertalen naar een eigen onderscheidend vermogen: betere kwaliteit, diepere klantrelaties of nieuwe activiteiten. Dat gebeurt al volop in de combinatie van AI en robotisering, waar fabrieken niet alleen besparen op arbeid maar ook hun productieproces slimmer inrichten.

De meeste voorlopers vertalen die vrijgespeelde tijd naar groei door zich te richten op het verbeteren van de kwaliteit van bestaande producten en diensten, het versterken van klantrelaties of het ontwikkelen van nieuwe activiteiten, in plaats van alleen op kostenbesparing te focussen. Kleinere toeleveranciers in de maakindustrie die bewust blijven experimenten met AI, lopen het risico hun voorsprong op prijs en snelheid te verliezen aan grotere concurrenten en aan startups die niet worden gehinderd door logge systemen en oude werkwijzen.

Dit artikel delen op je eigen website? Geen probleem, dat mag. Meer informatie.

Avatar foto

Erik de Jong (Advercom)

Erik bevindt zich al ruim 18 jaar in de uitgeefwereld. Hij studeerde HEAO Bedrijfseconomie en was betrokken bij het industriële automatiseringsvakblad Automatie|PMA en het vakblad Vision+Robotics. In 2020 richtte hij samen met Yuk Chi Kan het online nieuwsplatform IndustrieVandaag op. Momenteel is Erik uitgever bij Industrievandaag.nl, waar hij zijn uitgebreide kennis van online uitgeven, SEO, GEO en AI inzet. Zijn bedrijfseconomische achtergrond en jarenlange betrokkenheid bij industriële automatisering maken hem een inhoudelijk onderbouwde bron binnen het vakgebied van industriële technologie en digitale publicatie.
Lees meer van: Erik de Jong (Advercom)

Dossier Uitgelicht

Digitale Nieuwsbrief

MIS GEEN INDUSTRIENIEUWS: SCHRIJF JE IN VOOR ONZE NIEUWSBRIEVEN!

Kies je nieuwsbrief: 

Door jouw inschrijving voor de nieuwsbrief, ga je akkoord met onze privacy voorwaarden.