Stil verzet in leiderschap – Wanneer invloed verandering tegenhoudt

In transitie zie je mensen anders bewegen.
Sommigen leunen mee. Anderen stappen erin. En een paar blijven stil staan, met beide voeten stevig in het verleden.

Juist in deze tijd van toenemende druk valt me in gesprekken met leiders steeds vaker iets op: niet iedereen beweegt op hetzelfde moment, of in dezelfde richting.
Vaak zie ik grofweg drie typen mensen opstaan in tijden van verandering.

Type 1: de volger

Doet wat gevraagd wordt. Volgt de koers. Reageert niet op elk plan, maar belemmert ook niet. Gewaardeerd. Loyaal. Maar passief.
Je weet alleen nooit helemaal: zijn ze aan boord, of zitten ze gewoon in de boot?

Type 2: de versneller

Ziet de noodzaak van verandering. Ziet zelfs kansen. Stelt vragen, denkt mee, duwt het team vooruit. Niet naïef positief, maar open, betrokken en nieuwsgierig.
Vaak zijn het de stille leiders: niet het hardste geluid in de kamer, maar wel het kompas waar anderen zich op richten. Ze zijn zeldzaam, en goud waard.

Type 3: de verankerde

Voelt de verandering, maar verzet zich. Niet altijd luid. Soms juist heel subtiel.
Een frons bij een voorstel. Een opmerking in de wandelgang. Een alternatief dat ‘veiliger voelt’. Het type dat zegt: “Zo doen we het altijd.”

Maar precies daar zit het risico: blijven doen wat werkte, terwijl de context fundamenteel veranderd is.
Het bekende gezegde ‘Als je doet wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg’ gaat steeds minder op. Juist in deze tijd kan herhaling je stil laten vallen, in plaats van vooruit helpen. Wat ooit succesvol was, kan nu juist vertragend werken, of zelfs tegen je gaan werken.
En dat is zelden genoeg in deze tijd.

Een tijd waarin leiderschap steeds vaker onder druk komt te staan van buitenaf. Waarin we dag na dag geconfronteerd worden met krachten – geopolitiek, populistisch, protectionistisch – die onze economische vrijheid en handelingsruimte beperken. Een tijd waarin handelsafspraken wankelen, internationale regels met de dag kunnen veranderen en voorspelbaarheid plaatsmaakt voor politieke grilligheid.
Dat dwingt ons om niet alleen te reageren, maar vooruit te denken.

Juist daarom vraagt verandering nu om meer dan meebewegen. Het vraagt om richting, besluitvaardigheid en de moed om het bekende los te laten wanneer het niet meer werkt.

Wat ik zie bij bedrijven die echt vooruit willen, is dat dit derde type het moeilijkst te adresseren is. Omdat het vaak mensen zijn die veel weten, veel hebben gedaan, en veel worden vertrouwd. Ze zitten niet in de weg, ze zíjn de weg. Of waren dat.

En juist dat maakt het ingewikkeld.
Want het zijn vaak de informele leiders – zonder formele rol, maar met grote invloed – die zich het minst makkelijk laten bijsturen. Niet omdat ze niet betrokken zijn, maar omdat hun overtuiging zwaarder weegt dan de richting. En als die overtuiging niet verandert, doen zij dat ook niet.

Maar als invloed geen beweging brengt, ontstaat stilstand. En als die stilstand te lang blijft bestaan, vertraagt niet alleen het project, maar de hele organisatie.

Dit is geen pleidooi voor afscheid nemen. Het is een pleidooi voor bewustzijn. Voor durven zien wie welk type gedrag laat zien, en wat dat vraagt van leiderschap.

Want wie verandering wil, moet ruimte maken voor type 2.
Moet type 1 activeren. En moet type 3 niet sparen om wie ze waren, maar aanspreken op wie ze nu zijn.

En als dat gesprek niets verandert, dan vraagt leiderschap ook om te handelen.
Soms betekent dat: iemand helpen om op een andere plek opnieuw tot zijn recht te komen. Niet uit hardheid, maar uit helderheid. Want als je echt richting wilt houden, moet je bereid zijn moeilijke keuzes te maken in het belang van het geheel.

Iemand zei laatst heel treffend: “Het kerkhof ligt vol met mensen die ooit onmisbaar waren.” En toch draait de wereld door. Juist daarom is het aan leiders om te zorgen dat de toekomst niet wordt vastgehouden door het verleden.

Je hebt ze alle drie. De volger, de versneller, de verankerde.
Leiderschap is weten wie waar staat, en wat jij nodig hebt om als geheel vooruit te komen.