Mkb-maakindustrie digitaliseert, maar productiviteitswinst blijft uit

De Nederlandse mkb-maakindustrie maakt stappen op het gebied van digitalisering, maar de verwachte productiviteitswinst laat op zich wachten. Dat blijkt uit het onderzoek ‘Productieautomatisering en mkb-maakbedrijven’ van onder meer Midpoint Brabant, FME en Fontys Hogeschool. Bij 80 procent van de bedrijven blijft de inzet van data en sensoren onvoldoende doorontwikkeld. Daarmee laten maakbedrijven kansen liggen om hun arbeidsproductiviteit structureel te verhogen.

Digitale ambitie zonder helder kompas

Het onderzoek, een vervolg op een marktstudie uit 2024, schetst een herkenbaar beeld. Mkb-maakbedrijven willen vooruit, maar missen concrete handvatten om de stap van digitalisering naar daadwerkelijke productiviteitswinst te maken. Maar liefst 83 procent van de ondervraagde bedrijven heeft onvoldoende inzicht in welke onderdelen van het productieproces zich lenen voor automatisering met AI. Dat is een opvallend hoog percentage, zeker gezien de urgentie waarmee beleidsmakers en brancheorganisaties aandringen op versnelling. De bereidheid om te investeren in digitale technologie groeit weliswaar, maar zonder duidelijke richting levert die investering te weinig rendement op.

Productiviteitsgroei vraagt om meer dan technologie

De whitepaper wijst op een belangerijk spanningsveld. Bedrijven kiezen steeds vaker voor kleine, haalbare stappen in plaats van grootschalige automatiseringstrajecten. Die aanpak werkt op zichzelf, maar de onderzoekers waarschuwen dat het tempo omhoog moet. Internationale ontwikkelingen, denk aan de opkomst van slimme productietechnologie in landen als Duitsland en Zuid-Korea, volgen elkaar razendsnel op. Zonder versnelling dreigt de Nederlandse maakindustrie terrein te verliezen. Productiviteitsgroei vereist niet alleen technologie, maar ook een cultuurverandering binnen organisaties. Medewerkers moeten vanaf het begin betrokken raken bij procesinnovatie, anders stranden digitale projecten in de pilotfase.

Praktijkervaring van De Cromvoirtse

Janwillem Verschuuren, directeur en eigenaar van metaalbedrijf De Cromvoirtse, deelt een nuchtere les uit de praktijk. “Het is goed om je verwachtingen bij te stellen als het om robotisering gaat. Vaak verwachten mensen 150 procent. Stel ze bij naar 80 procent. Implementeer je robot en voer in de loop van de tijd verbeteringen door. Zo werk je geleidelijk toe naar 100 procent.” Die pragmatische benadering sluit aan bij wat het onderzoek laat zien: de weg naar echte productiviteitswinst loopt via realistische verwachtingen en stapsgewijze verbeteringen, niet via een enkele spectaculaire investering.

Regionaal netwerk jaagt productiviteitswinst aan

In Midden-Brabant zetten inmiddels meer dan 60 bedrijven concrete stappen via het Lerende Netwerken voor Open Innovatie. Dit initiatief maakt deel uit van het programma Slimmer Werken van Midpoint Brabant. Petra Mouthaan, programmamanager Slimmer Werken, licht toe: “Door technologische en sociale innovaties te combineren, leren bedrijven hun productiviteit te verhogen, met aandacht voor processen, technologie en mensen. We jagen de ontwikkeling van nieuwe digitale vaardigheiden en het verandervermogen van organisaties aan.” Het netwerk bundelt de krachten van maakbedrijven, onderwijsinstellingen en experts om tot concrete actieplannen te komen.

Stilstand is geen optie voor rendement

Volgens recente cijfers van het CBS groeide de arbeidsproductiviteit in de Nederlandse industrie de afgelopen jaren slechts bescheiden, terwijl de loonkosten stegen. Die schaarverhouding maakt het des te urgenter dat maakbedrijven hun efficiencywinst structureel vergroten. De boodschap van het onderzoek is dan ook helder: de basis voor digitalisering ligt er, maar zonder versnelling en betere toepassing van data en AI blijft de beoogde productiviteitswinst een belofte op papier. Of de mkb-maakindustrie die belofte daadwerkelijk inlost, hangt af van de bereidheid om niet alleen te investeren in technologie, maar ook in kennis, samenwerking en verandervermogen.