Vertrekgolf zware industrie jaagt gasrekening andere bedrijven op

De vertrekgolf van zware industrie uit Nederland zet het verdienmodel van Gasunie onder druk. Steeds meer energie-intensieve fabrieken sluiten vanwege hoge energiekosten, waardoor de transportkosten van aardgas bij een krimpende groep afnemers terechtkomen. Toezichthouder ACM onderzoekt de gevolgen, terwijl bedrijven vrezen voor onbetaalbare rekeningen. De situatie raakt niet alleen de zware industrie zelf, maar ook kleinere bedrijven en huishoudens die op gas zijn aangewezen.

Zware industrie loopt leeg

De industriële gasvraag daalde vorig jaar met negen procent doordat meerdere grote fabrieken hun productie in Nederland staakten. LyondellBasell en Covestro sloten een vestiging op de Maasvlakte, Westlake deed hetzelfde met een harsenfabriek in Pernis. Door aanhoudend hogere energiekosten sinds de Russische invasie in Oekraïne is het voor bedrijven in de zware industrie aantrekkelijker elders te produceren.

Nederland is daarmee koploper in Europa. Van alle afgebouwde productiecapaciteit in de afgelopen vier jaar bevond twintig procent zich in ons land, becijferde advieskantoor Roland Berger. De uittocht van de zware industrie heeft directe gevolgen voor het gasnetwerk: hoe minder grootverbruikers, hoe hoger de rekening per overgebleven afnemer.

Gastarieven lopen versneld op

Staatsbedrijf Gasunie is monopolist op het gebied van gastransport en staat onder toezicht van de Autoriteit Consument en Markt. De ACM voorziet dat de tarieven de komende jaren verder oplopen. “We krijgen signalen van zowel consumenten als bedrijven dat ze zich zorgen maken over een oplopende rekening,” aldus een woordvoerder van de toezichthouder.

Voor 2027 stijgen de kosten weliswaar niet significant, maar dat komt deels doordat de ACM Gasunie toestaat financiële tegenvallers over meerdere jaren uit te spreiden. Het bedrijf houdt vooralsnog alleen rekening met ontmantelingskosten van gasleidingen waarover al definitieve besluitvorming is geweest. De kans is groot dat de uiteindelijke rekening vele malen hoger uitvalt, waarschuwt de toezichthouder. Het vertrek van de zware industrie versnelt dit proces aanzienlijk.

Vertrek zware industrie raakt achterblijvers

Branchevereniging VEMW voor grootverbruikers van energie waarschuwt dat het gasnet “volstrekt onbetaalbaar” wordt. “Iedereen heeft het over elektriciteitskosten die te hoog zijn, maar ook het gasnet wordt de komende jaren onbetaalbaar,” zegt directeur Hans Grünfeld. De vaste lasten worden verdeeld over een steeds kleiere gebruikersgroep, bevestigt de VNCI, brancheorganisatie voor de chemie. De zware industrie die wél in Nederland blijft, draait op voor kosten die mede ontstaan door het vertrek van sectorgenoten.

“De stijgende rekening mag niet alleen liggen bij bedrijven en huishoudens die gas blijven gebruiken, want dat is door de volle stroomnetten vaak niet vrijwillig,” aldus Grünfeld. De energietransitie maakt de situatie extra ingewikkeld: het gasnet en nieuwe energie-infrastructuur moeten jarenlang naast elkaar bestaan, wat de kosten verder opdrijft.

Waterstofnetwerk als onzekere toekomst

Gasunie zet in op de aanleg van een waterstofnetwerk als nieuwe inkomstenbron, maar die plannen zijn omgeven door onzekerheden. In december bleek dat de ombouw drie keer meer subsidie vergt dan beschikbaar is gesteld, aldus de Algemene Rekenkamer. Energiespecialist Jilles van den Beukel van The Hague Centre for Strategic Studies ziet Gasunie daar “mee worstelen.”

Het bedrijf erkent dat dalend gasverbruik de tarieven verder kan opdrijven en zegt te werken aan oplossingen. “De betaalbaarheid van de energievoorziening als geheel is een gezamenlijke systeemopgave,” aldus Gasunie. Door het krimpende klantenbestand in de zware industrie staat niet alleen het gasnet onder druk, maar groeit ook het financiële risico rond het waterstofproject. In het jaarverslag over 2025 noemt het bedrijf vertrek van industriële afnemers als risico voor de bedrijfsvoering.