Gasopslagkosten raken de industrie via het tarief

Nederland behoort met Duitsland, Frankrijk en Italië tot de landen met de grootste gasopslagcapaciteit van Europa. Die reserve zit dit najaar lang niet zo vol als elders: begin oktober stond de vulgraad op ongeveer 60%, tegen 72% gemiddeld in de EU. Huishoudens merken de lagere vulgraad waarschijnlijk pas later in hun rekening, maar grote industriële gasverbruikers kunnen de kosten sneller voelen: gas bijkopen is duur en de vaste kosten worden over minder gas verdeeld.

Van strategische voorraad naar markt

Tot 2017 was het aanhouden van gasreserves in Nederland een verplichting. Toen die verplichting verviel, werd gasopslag een puur commerciële aangelegenheid: marktpartijen vullen de ondergrondse bergingen in Bergermeer, Norg en Grijpskerk en de piekgasinstallatie in Alkmaar alleen als dat voor hen rendabel is.Na een koude winter zakte de vulgraad in februari 2026 naar 11,6%, het laagste niveau dat ooit is gemeten.

Dit jaar is de opslag weer opgebouwd, maar begin oktober kwam Nederland niet verder dan circa 60%. Dat verschil met de EU doet ertoe: er zijn minder weken over om nog tegen een gunstige prijs bij te vullen, en later bijvullen is doorgaans duurder dan vroeg bijvullen.

Vaste kosten over een smaller volume

Omdat de markt dit jaar niet genoeg gas in de opslagen bracht, kreeg staatsbedrijf EBN een vultaak van maximaal 80 terawattuur (TWh) voor Grijpskerk, Norg en Bergermeer, plus 5 TWh voor de piekgasinstallatie in Alkmaar. GasTerra, dat Norg en Grijpskerk tot nu toe vulde, stopt dit jaar met zijn activiteiten.

De markt vulde niet bij door een negatieve zomer-winterspread: de actuele gasprijs lag hoger dan de verwachte prijs voor levering in de winter, waardoor opslaan financieel onaantrekkelijk werd. Voor die onrendabele top kende de overheid EBN een subsidie toe van maximaal 1 miljard euro. Daarnaast kreeg EBN een lening van ruim 20 miljard euro, die vooral dient als garantstelling op de internationale gasmarkt en na afloop van het vulseizoen wordt terugbetaald.

Volgens de eigen toelichting van EBN op de financiele kant van de vultaak is het uitgangspunt van de overheid dat de kosten voor het borgen van gasleveringszekerheid uiteindelijk kunnen worden verhaald op gebruikers van het gassysteem, via gereguleerde tarieven in de energieketen.

Dat raakt industriële grootverbruikers net iets anders dan huishoudens. Het Nederlandse gasverbruik is de afgelopen jaren met ongeveer een kwart gedaald, van rond de 40 miljard kubieke meter per jaar naar het huidige niveau van 31 miljard kubieke meter. De opslagcapaciteit van Bergermeer, Norg en Grijpskerk is in diezelfde periode niet meegekrompen: die bergingen moeten, ongeacht het totale verbruik, elk jaar weer gevuld worden om de leveringszekerheid te waarborgen. Als de kosten van die vulling via transporttarieven worden omgeslagen over een kleiner wordend totaalvolume, stijgt de kostprijs per kubieke meter. Grootverbruikers betalen relatief meer via capaciteits- en transporttarieven en minder via belasting dan huishoudens. Zij kunnen die verschuiving daardoor eerder en harder merken.

Nederland en de buurlanden

De vergelijking met omringende landen wordt vaak te simpel voorgesteld. Begin oktober 2026 stond de Nederlandse vulgraad op ongeveer 60%. Duitsland zat op dat moment met 59% nauwelijks hoger, ondanks een veel grotere absolute opslagcapaciteit. Frankrijk daarentegen haalde ruim 85%. Nederland loopt dus niet op alle buren achter.

Nederland, Duitsland, Frankrijk en Italië bezitten samen met Oostenrijk twee derde van de totale EU-opslagcapaciteit, en delen daarmee ook een disproportioneel deel van de rekening wanneer die capaciteit na een krappe winter weer moet worden aangevuld. Maar landen zonder eigen opslag, die via solidariteitsregelingen toegang krijgen tot buitenlandse voorraden, ontspringen die vullingsrekening bijzonder genoeg grotendeels.

Industrie en huishoudens

Brancheorganisatie VEMW, die energie-intensieve bedrijven vertegenwoordigt, waarschuwde al in 2024 voor de gevolgen van deze koers. Algemeen directeur Hans Grünfeld stelde destijds: “De gasverbruikers in Nederland en Europa worden geconfronteerd met een structureel hogere gasprijs sinds 2022, hetgeen de concurrentiepositie ten opzichte van Noord-Amerika en Azië verslechtert.” Hij wees er bovendien op dat een kabinetsplan om extra opslagkosten via de transporttarieven bij gasverbruikers in rekening te brengen, die trend verder kan versterken.

Voor huishoudens loopt de pijn via een ander kanaal: van de gemiddelde gasprijs bestaat ongeveer maar liefst ruim de helft uit energiebelasting en btw(!), en dat maakt de Nederlandse gasrekening (rond de 1.800 euro per jaar bij gemiddeld verbruik) een van de hoogste van Europa, ruim boven Duitsland en Belgie. Die fiscale component staat grotendeels los van de actuele vulgraad.

Huishoudens en industrie ervaren het opslagdossier dus via verschillende routes: huishoudens via belasting, de industrie via het netwerktarief dat meebeweegt met een krimpend verbruiksvolume.

Twee lezingen naast elkaar

EBN en het ministerie presenteren de vultaak als een tijdelijke, beheerste reactie op een falende markt: de subsidie dekt alleen de onrendabele top, de lening is een liquiditeitsinstrument zonder directe kostenpost en het doel blijft een betrouwbare energievoorziening tegen zo laag mogelijke kosten voor de samenleving. In die lezing ligt de vulgraad, ondanks het dieptepunt van februari, weer op koers voor het bijgestelde Europese vuldoel.

Vanuit de energie-intensieve industrie klinkt een ander geluid: zolang het Nederlandse gasverbruik structureel daalt en de vaste opslagcapaciteit van Bergermeer, Norg en Grijpskerk in stand moet blijven, loopt de rekening per kubieke meter op. Die komt via de transporttarieven terecht bij bedrijven die internationaal al onder prijsdruk staan.

Welke van deze twee lezingen zwaarder weegt, hangt af van de tijdshorizon. Op korte termijn is de vultaak een beheersbare noodgreep. Op langere termijn verschuift een structureel kostenrisico van de staat naar de gebruiker, doordat het vullen aan de markt is overgelaten. Dat is niet per se onredelijk. Tot nieuwe Kamerstukken daar verandering in brengen, blijft het een politieke afweging en geen uitgemaakte zaak.