Nederlandse techstart-ups groeien te traag door knelpunten

Nederlandse techstart-ups tellen internationaal mee op het gebied van technologie, maar veel van deze bedrijven lopen vast zodra ze willen doorgroeien naar een scale-up. Nieuw onderzoek van TNO, uitgevoerd in opdracht van NXTGEN Hightech, laat zien dat niet een knelpunt de groei remt. Het is juist de stapeling van obstakels in financiering, talent, infrastructuur en regelgeving die opschaling vertraagt en Nederland internationaal achterop laat raken.

Nederlandse techstart-ups blijven achter bij VS en Azië

Uit het onderzoek blijkt dat slechts 21,6 procent van de Nederlandse start-ups uitgroeit tot een scale-up. In Europa ligt dat percentage op 24,1 procent en in de Verenigde Staten op 52,2 procent. Onderzoekers vergeleken het Nederlandse ecosysteem met dat van de Verenigde Staten, China en Singapore en spraken daarnaast met ondernemers van LeydenJar, VitalFluid en SandGrain over interne uitdagingen binnen hun bedrijven.

Amerikaanse bedrijven zetten bovendien vaker de stap van een Series A- naar een Series B-financieringsronde: 39 procent tegenover 24 procent in Nederland. Europese bedrijven doen gemiddeld 5,8 jaar over dit traject, Amerikaanse bedrijven 2,3 jaar.

Cijfers van het CBS over scale-ups in Nederland bevestigen dat deze achterstand al jaren aanhoudt, ook ten opzichte van andere Europese landen. Nederlandse techstart-ups verliezen die tijd niet doordat ze minder innovatief zijn, maar doordat investeerders in latere fases voorzichtiger zijn dan hun Amerikaanse tegenhangers. Vooral bedrijven die veel kapitaal nodig hebben voor productie of testopstellingen, merken dat de vervolgfinanciering trager op gang komt dan elders.

Knelpunten stapelen zich op

Nederlandse techstart-ups krijgen tijdens hun groei met meerdere knelpunten tegelijk te maken. Ze hebben groeikapitaal nodig, maar ook technisch talent, geschikte testfaciliteiten, productieruimte, vergunningen en voldoende capaciteit op het stroomnet. Ontbreekt een van deze voorwaarden, dan loopt de opschaling vertraging op of stokt die zelfs helemaal.

Netcongestie speelt daarbij een grote rol: veel bedrijventerreinen kampen met een volgeboekt elektriciteitsnet, waardoor nieuwe fabrieken of testlocaties soms meer dan een jaar moeten wachten op een aansluiting. Ook interne factoren wegen mee. Veel techbedrijven zijn sterk in technologieontwikkeling, maar moeten tijdens de groeifase nieuwe vaardigheden opbouwen op het gebied van productie, verkoop, leiderschap en marktontwikkeling.

Deze combinatie van knelpunten maakt duidelijk dat losse maatregelen weinig helpen zolang infrastructuur, vergunningverlening en arbeidsmarkt niet gelijktijdig meebewegen met de groeiambities van Nederlandse techstart-ups.

Praktijkvoorbeelden tonen de vertraging

Batterijontwikkelaar LeydenJar liep ongeveer een jaar vertraging op doordat een benodigde elektriciteitsaansluiting voor een nieuwe fabriek lang op zich liet wachten. Ook langdurige subsidieprocessen remden de groei. VitalFluid, dat plasma-geactiveerd water ontwikkelt voor de tuinbouw, ervaart vooral belemmeringen door wet en regelgeving. Bestaande Europese regels sluiten onvoldoende aan bij dit soort innovatie, waardoor markttoegang veel tijd en geld kosten.

Cybersecuritybedrijf SandGrain wijst op de lastige fase tussen technologieontwikkeling en marktintroductie, waarin een bedrijf tegelijk klanten moet aantrekken, omzet moet opbouwen en investeerders moet overtuigen terwijl concurrenten niet stilzitten. Deze voorbeelden laten zien dat Nederlandse techstart-ups zelden vastlopen op een enkel probleem, maar op een opeenstapeling van praktische hordes die elk voor zich al lastig genoeg zijn.

Nederlandse techstart-ups hebben samenhangende aanpak nodig

Volgens de onderzoekers bestaat er geen eenvoudige oplossing voor het opschalingsvraagstuk. Meer groeikapitaal heeft pas voldoende effect als Nederlandse techstart-ups ook toegang hebben tot talent, faciliteiten, energie, passende regelgeving en een markt voor hun innovaties. Nederland heeft daarnaast onvoldoende schaal om zelfstandig een aantrekkelijke afzetmarkt te bieden, waardoor Europese landen op dit vlak samen moeten optrekken.

“Nu verliezen start-ups te veel tijd door een opeenstapeling van knelpunten rond financiering, talent, infrastructuur en regelgeving”, zegt Lotte de Groen, marktdirecteur van TNO Vector. “Als we die obstakels in samenhang aanpakken, kunnen meer Nederlandse innovaties uitgroeien tot internationaal succesvolle bedrijven.” China en Singapore laten zien dat gericht beleid groei kan versnellen, al kan Nederland dat beleid niet een op een kopiëren vanwege verschillen in bestuur en schaal.

Wat overheid en bedrijven nu kunnen doen

TNO zet zelf in op snellere marktintroductie van innovaties, onder meer via spinoffprogramma Ventures en het Fast Track-programma voor opschalende bedrijven. Samen met Techleap en Invest-NL bundelt de organisatie kennis, netwerken en financieringskracht om jonge bedrijven verder te helpen. Voor de bredere Nederlandse economie liggen er volgens de onderzoekers kansen in meer groeikapitaal voor latere financieringsfases, investeringen in technisch talent en leiderschap, en betere toegang tot testfaciliteiten, productieruimte en energie-infrastructuur. Eenvoudige en voorspelbare regels, en een overheid die vaker optreedt als eerste klant van jonge technologiebedrijven, kunnen de weg naar de markt bovendien versnellen.

Monika Hoekstra, managing director van NXTGEN Hightech, wijst erop dat samenwerking met gespecialiseerde toeleveranciers bedrijven kan helpen sneller op te schalen en een sterkere positie op de wereldmarkt op te bouwen. Voor Nederlandse techstart-ups die willen doorgroeien, is dit soort praktische ondersteuning vaak minstens zo belangrijk als een nieuwe financieringsronde. Zonder toegang tot talent, ruimte en een voorspelbaar speelveld blijft opschalen een kwestie van geluk in plaats van beleid.