ISPT: koolmonoxide uit hoogoven als grondstof chemie

• ISPT wil koolmonoxide uit hoogovens benutten als chemiegrondstof
• Stikstof vervangen door CO2 maakt het gas makkelijker scheidbaar
• ArcelorMittal en Tata Steel al geïnteresseerd in het model
• Financiering blijft volgens Nyenrode-onderzoeker Zandee een knelpunt

ISPT presenteerde donderdag op zijn jaarcongres in Terneuzen een model waarbij de hoogovens van Tata Steel geen CO2 meer uitstoten, maar koolmonoxide leveren als grondstof voor de chemische industrie. Directeur Tjeerd Jongsma en Kees Biesheuvel van ISPT-Brains lichtten het idee toe tijdens het congres op de CO3 Campus, georganiseerd met North Sea Port. ArcelorMittal en Tata Steel reageerden al geïnteresseerd op het voorstel.

Koolmonoxide als grondstof in plaats van CO2

Het idee ontstond uit een simpele foto. Jongsma stuurde Biesheuvel een beeld van rookpluimen die uit een schoorsteen opstijgen, met de vraag of het relatief open staalproces niet gewoon gesloten kon worden. ISPT, dat dit jaar twintig jaar bestaat, houdt zich al langer bezig met vragen binnen de procesindustrie. Een hoogoven gebruikt koolstof om zuurstof uit ijzererts te halen. Die zuurstof verlaat de oven als CO2 en deels als koolmonoxide, een gas waar de chemische industrie wel raad mee weet. Het probleem zit in de stikstof uit de lucht die mee de oven in gaat. Puur zuurstof inblazen is te brandbaar, dus stelt ISPT voor om 60% van die stikstof te vervangen door CO2. Zo blijft er alleen zuurstof en CO2 over, en is het mengsel van CO2 en koolmonoxide dat de oven verlaat eenvoudig te scheiden. De CO2 gaat terug de oven in, de koolmonoxide gaat naar een proces waar waarde aan wordt toegevoegd, bijvoorbeeld methanol, diesel of kerosine.

Evolutie binnen bestaande installaties

Jongsma zegt dat de omslag niet in een keer hoeft. Wie meteen alleen afvalplastic als grondstof wil inzetten, heeft windparken op de Noordzee nodig voor de waterstof, en die zijn er nog niet. Het gaat dus niet om een plotselinge omwenteling, maar om een geleidelijke stap naar een circulair systeem, waarbij de bestaande hoogovens en hoogovengas-installaties in de Botlek blijven draaien. Anders is er volgens hem weinig animo om te investeren. In de eerste fase gebruikt het staalbedrijf nog steenkool, maar wordt elk koolstofatoom twee keer ingezet voordat het de fabriek verlaat. Dat levert meteen een reductie van 50% op, aldus Jongsma. Biesheuvel illustreert de schaal: een gemiddeld staalbedrijf met twee hoogovens stoot zo’n tien miljoen ton CO2 per jaar uit. Nederland komt in totaal op ongeveer honderdtwintig miljoen ton CO2-uitstoot, dus een werkende oplossing voor de staalsector zou meteen een flinke bijdrage leveren.

Staalbedrijven zien brood in koolmonoxide

ISPT heeft het model al voorgelegd aan ArcelorMittal en Tata Steel, die volgens Biesheuvel zeer geïnteresseerd zijn. Toch verwacht niemand dat de omslag van vandaag op morgen gebeurt. Een bedrijf kan zo’n keten bovendien niet alleen opzetten, zegt Jongsma, dus vroeg ISPT de avond voor het congres ook petrochemische bedrijven om aan te haken. De reacties waren positief, al moet de business case nog verder worden uitgewerkt. Vanuit de zaal kwam ook kritiek: het eindproduct heeft nog altijd een fossiele koolstofbasis en moet concurreren met een fossiele brandstofprijs die voor koolmonoxide uit een hoogoven niet haalbaar lijkt. Jongsma reageert daarop dat te veel rekenen aan de voorkant een project ook kan laten vastlopen. Als de risico’s steeds worden gemaximaliseerd, komt er volgens hem niets van de grond, terwijl het milieu al vanaf de eerste stap profiteert van minder CO2 en meer koolmonoxide die wordt hergebruikt.

Financiering als knelpunt voor nieuwe waardeketens

Diane Zandee, universitair docent aan Nyenrode Business University, ziet in dit soort projecten vooral een financieringsvraagstuk. De technische oplossing is er volgens haar vaak wel, maar kosten en opbrengsten liggen zelden bij dezelfde partij. De kosten vallen nu, de baten pas later, en niet alle waarde krijgt een prijs. Zandee pleit daarom voor circulaire accounting, waarbij levensduur, emissies en milieuwinst meetbaar worden gemaakt en vastgelegd in contracten tussen ketenpartners. Jongsma onderschrijft dat verbinden de kern van het werk van ISPT is. Het instituut is een publiek-private samenwerking die grotendeels privaat wordt gefinancierd, waardoor het minder afhankelijk is van de overheid. In eerdere programma’s rond circulaire kunststoffen moesten partijen als Unilever en Dow eerst elkaars taal leren spreken, en ook die samenwerking verschoof van puur technisch naar economisch overleg.

Uitvoering en marktbescherming vragen om politieke keuzes

De afsluitende discussie ging over de rol van de politiek. Alex Krijger, geopolitiek adviseur en docent aan de Universiteit Leiden, stelt dat Nederland en Europa genoeg plannen hebben, maar dat de uitvoering achterblijft als onderdeel van de bredere energietransitie. Bedrijven kunnen de pijn van een transitie volgens hem alleen dragen als de eigen markt ook wordt beschermd. Maarten den Dekker, chief commercial officer bij North Sea Port, signaleert een scheve verhouding: de politiek geeft makkelijk miljarden uit om de koopkracht van vandaag op peil te houden, terwijl investeringen in de koopkracht van morgen veel moeizamer van de grond komen. Krijger ging in zijn keynote ook in op jongere generaties. Bedrijven die Gen Z aan zich willen binden, doen er volgens hem goed aan oprecht te luisteren naar hun waardeoriëntatie, die sterk is gericht op maatschappij en planeet, maar zich anders uit dan bij odlere generaties.